عوامل حزن و اندوه و رفع آن برخی اوقات انسان بدون هیچ دلیل و بهانه‌ای احساس گرفتگی، بی‌حالی، دلتنگی و بی‌حوصلگی می‌کند و غمی ناآشنا درون او را می‌آزارد. برخی بر این باورند که یکی از عوامل اصلی این بی حالی و اندوه، فاصله گرفتن از جمع دوستان و نزدیکان و پناه بردن به خلوت و انزوا است؛ در حالی که نمی توان این سخن را به عنوان دلیل کامل و صحیحی تلقی کرد؛ زیرا چه بسا ممکن است انسان در میان جمع باشد؛ ولی احساس غربت و دلتنگی نماید. 



البته قابل انکار نیست که به طور حتم برخی عوامل ظاهری همچون: مرگ بستگان یا دوستان، شکستها و ناموفقیتهای تحصیلی، شغلی و خانوادگی، و دارا بودن برخی روحیات و رفتارهای منفی همچون: حس بدبینی، غرور و تکبر، خود برتر بینی، ارضا نشدن برخی تمایلات و خواسته‌ها، مشکلات مالی و اقتصادی و ... نیز جزء عواملی به شمار می‌روند که در ایجاد ناراحتی درونی، بی‌حالی و کسالت روانی انسان نقش به‌سزایی ایفا می‌‌کنند؛ ولی بحث در این است که گاهی اوقات انسان به ظاهر هیچ گونه مشکل خاصی در زندگی احساس نمی‌کند؛ ولی با این همه، بی حالی و گرفتگی درونی، روح و روان او را تحت فشار قرار می‌دهد، به گونه‌ای که خود انسان نیز برای آن دلیل و علتی نمی‌یابد.
در نگاهی کلی و برخاسته از متون و آموزه‌های دینی، عمده مشکلات انسان، نشأت گرفته از نافرمانیها و گناهانی است که عواقب شوم آن به شیوه‌های گوناگون معیشتی، جسمی، روحی - روانی، فکری و ... بروز یافته و انسان را به درماندگی می‌کشاند

اصلی ترین عامل حزن

گناه و معصیت: یکی از اصلی‌ترین عوامل بروز مشکلات، گرفتاری ها و ناراحتی های روحی و معنوی انسان، گناه و خروج از دایره عبودیت و بندگی حق تعالی است که انسان را به انواع مصائب دچار می‌سازد. نکته قابل توجه در این بحث این است که خداوند متعال از روی لطف و محبتی که نسبت به بندگان خود دارد، با آنان بر اساس ظرفیت و توان آنها برخورد نموده و همیشه درِ رحمت و مغفرت خود را بر بندگان گشوده است؛ از اینرو در مقابل نافرمانی ها و گناهان بندگان، از راه های گوناگون همانند: ابتلا به انواع بیماری ها، مشکلات معیشتی و... نسبت به توجه دادن و بازگشت انسان اقدام می‌نماید، تا شاید انسان متنبه شده و به ساحت رُبوبی و جایگاه واقعی خود برگردد. در این زمینه یکی از راه های توجه دادن انسان نسبت به گناه و تلاش برای جبران آن، دچار شدن به ناراحتی ها و دلتنگی هایی است که انسان در طول زندگی با آن مواجه شده و در بسیاری مواقع علت و دلیل آن را نیز نمی‌داند.

امام صادق‏علیه‏السلام در این باره می‌فرماید:

«إذا کثُرَتْ ذُنُوبُ المُؤمِنِ وَ لَمْ یکن لَهُ العَمَلُ ما یکفِّرُهَا اِبْتَلاهُ اللهُ بالْحُزنِ لِیکفِّرَهَا بِهِ عَنْهُ؛(1)‌ هرگاه گناه مؤمن زیاد باشد و عملی نیز نداشته باشد که کفاره آنها گردد، خداوند او را به [ناراحتی ها و] اندوه‌[هایی] مبتلا می‌سازد تا به وسیله آن گناهانش را از او بپوشاند [و او را بیامرزد].»

رسول خدا‏صلی‏الله‏علیه‏وآله نیز چنین فرمود:

«ساعاتُ الهُمُومِ ساعاتُ الکفّاراتِ وَ لا یزالُ الهَمُّ بِالمؤمنِ حتّی یدَعَهُ و ما لَهُ مِنْ ذَنْبٍ؛(2) لحظه‌های غم و اندوه، لحظه‌های پوشاندن گناهان است و فرد مؤمن پیوسته گرفتار غم و اندوه می‌شود تا آنکه از همه گناهانش پاک گردد.»
امام رضا‏علیه‏السلام نیز فرمود: «هیچ یک از شیعیان علی‏علیه‏السلام نیست که در روز، بدی یا گناهی مرتکب شود؛ مگر اینکه در شب اندوهی به او می‌رسد که آن بدی و گناه را فرو می‌ریزد. (3)
همچنین در روایات از گناه به عنوان عامل بروز مشکلات اقتصادی یاد شده است: رسول خدا‏صلی‏الله‏علیه‏وآله فرمود:
«إنَّ مِنَ الذُّنوبِ ذُنوبَاً لا یکفِّرُهَا صلاةٌ و لا صومٌ . قیل: یا رسول الله! فَمَا یکفِّرُهَا؟ قال: اَلْهُمُومُ فِی طَلَبِ الْمَعِیشَة؛(4)ِ برخی گناهان هستند که هیچ نماز و روزه‌ای آنها را نمی پوشاند. عرض شد:‌ ای رسول خدا ! پس چه چیز آنها را می‌پوشاند [و از بین می‌برد؟] حضرت فرمود: اندوه برای کسب درآمد و گذران زندگی.»

- دلبستگی به دنیا: امام صادق‏علیه‏السلام می‌فرماید:

«الرَّغْبَةُ فی الدُّنیا تُورِثُ الْغَمَّ وَالحُزْنَ؛‌(5) دنیا خواهی غم و اندوه می‌آورد.»
پیامبر اعظم‏صلی‏الله‏علیه‏وآله نیز فرمودند: «اَنَا زَعِیمٌ لِمَنْ اَکبَّ عَلَی الْدُّنْیا بِفَقْرٍ لا غِنَاءَ لَهُ وَ بِشُغْلٍ لا فِراغَ لَهُ وَ حُزْنٍ لا اِنْقِطاعَ لَهُ؛ کسی که به دنیا بچسبد، من [سه چیز را] برای او قطعی می‌دانم: ‌فقری که بی‌نیازی برایش نیست، ‌گرفتاریی‌ای که از آن خلاصی نیست و غم و اندوهی که به پایان نمی‌رسد.» (6)
لحظه‌های غم و اندوه، لحظه‌های پوشاندن گناهان است و فرد مؤمن پیوسته گرفتار غم و اندوه می‌شود تا آنکه از همه گناهانش پاک گرددراه های رهایی از غم و اندوهای بی مورد:
این نوشتار به دنبال ارائه راه حلهایی هستیم.
الف. استغفار: در نگاهی کلی و برخاسته از متون و آموزه‌های دینی، عمده مشکلات انسان، نشأت گرفته از نافرمانیها و گناهانی است که عواقب شوم آن به شیوه‌های گوناگون معیشتی، جسمی، روحی - روانی، فکری و ... بروز یافته و انسان را به درماندگی می‌کشاند.
رسول خدا‏صلی‏الله‏علیه‏وآله در روایتی با اشاره به همین نکته فرمودند: «مَنْ أکْثَرَ الاسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللهُ مِنْ کُلّ ِهَمٍّ فَرَجَاً وَ مِنْ کُلّّ ضِیقٍ فَرَجَاً وَ رَزَقَهُ مِنْ حَیثُ لا یحْتَسِبُ؛ هر کس زیاد استغفار کند، خداوند گِرِه غمهای او را بگشاید و از هر تنگنایی بیرونش بَرَد و از آنجا که گمانش را هم نمی‌برد، روزیش رساند.» (7)
ب. دوستی با خدا: به طور حتم داشتن ایمانی خالصانه و از روی علم و یقین که در اعماق وجود انسان نفوذ کرده و تمامی اعضا و جوارح را تحت کنترل و اراده خود در آورده باشد، از مهم‌ترین عوامل رفع حزن و اندوه به شمار می رود؛ زیرا انسانی که به مقامی چنین رفیع دست یازیده باشد، دارای یقینی صادق، صبر و تحملی شگفت و توکل و اعتمادی تحسین برانگیز بوده و همه چیز را زیبا و خواستنی می‌بیند و چیزی در عالم هستی برای او ناخوش و دلگیر کننده به شمار نمی‌رود.‌ به همین علت است که حضرت زینب‏علیهاالسلام در اوج گرفتاریها و مصیبتهای کربلا در پاسخ یزید می‌فرماید:
«ما رَاَیتُ اِلَّا جَمِیلَاً؛(8)‌من جز زیبایی چیزی ندیدم.»
خداوند متعال نیز در قرآن کریم یکی از نشانه‌های مؤمنان راستین و دوستان واقعی خود را چنین بر می شمارد: «‌اَلا إنَّ أوْلِیاءَ اللهِ لا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْ یحْزَنوُن»؛(9) «بدانید که دوستان خدا را هراسی نیست و اندوهگین نمی‌شوند.»

پی نوشت ها:

(1) الدعوات، قطب راوندی، مؤسسه امام مهدی‏علیه‏السلام، چاپ اول، قم، 1407، ص120؛ بحار‌الانوار، ج70، ص 157.
(2) بحارالانوار، محمدتقی مجلسی، بیروت، مؤسسه وفاء، چ 2، 1403، ج64، ص 244.
(3) بحارالانوار، ج65،‌ص 146.
(4) الدعوات، قطب راوندی‌، ص56؛ مستدرک الوسائل، محقق نوری طبرسی‌، نشر آل البیت، 1408، چاپ اول، ج13،ص 13.
(5) بحارالانوار، محمد تقی مجلسی، ج75، ص240؛ میزان‌الحکمه، محمد محمدی ری شهری، دارالحدیث، قم، چاپ اول، ج1، ص610.
(6) بحارالانوار، ج70،ص81.
(7) عدة الداعی،‌ ابن فهد حلّی، قم، نشر وجدانی، ص 49؛ مستدرک الوسائل، ج 5، ص 277.
(8) بحار الانوار،ج 45، ص 115.
(9) یونس/62.

منبع : ذی طوی (سایت جامع تبلیغ)



تاريخ : ۱۳٩۱/۱٢/٧ | ۳:۱۸ ‎ب.ظ | نویسنده : هادی | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.