هفته نامه کلید

 

۴. سرمایه گذاری در دوره شاه امان الله خان:

دوره امیر امان الله خان دوره ی رفورم ها در زمینه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نامیده می شود  که از درون جنبش های مشروطیت اول و دوم شکل گرفته بود. در دوره ی امیر امان الله خان در سال 1922 قانون تشویق صنایع تصویب شد و شاه از راه رفورم مالیات، رشد صنایع را تشویق کرد. همچنین برای تقویت تولید،  قانون "تقاوی" وضع گردید. در این دوره مالکیت خصوصی تحکیم یافت . به علت  لغو گمرکات متعدد داخلی،  روند


گسترش سرمایه داری تسریع شد.شرکتهای تجارتی تنویرات، موتر، ادویه، رفقای افغان، اتحاد افغان، قمر و ضیا جرمنی تاسیس گردیدند. دولت موسسات تجاری به نام شرکت امانیه و شرکت ثمر ساخت. ار آنجائیکه در افغانستان کالاهای خارجی مانع توسعه بیشتر صنایع داخلی می گردید، اقتصاد کشور به حالت بدوی باقی مانده بود. مملکت فاقد کارخانه های عمده،  خط آهن و کتله های وسیع کارگری بود. لذا حکومت امانیه در صدد تورید کارخانه ها  و خط آهن برآمد و در لویه جرگه 1307  هجری خورشیدی اعلان نمود که دولت برای تهیه یک کارخانه ترمیم طیاره ها کارهایی را روی دست گرفته است و همچنان یک کارخانه دیگر باروت سفید ساخته خواهد شد. در این دوره با دو شرکت  آلمانی و فرانسوی قراردادهایی بسته شد که بر بنیاد آن قرار بود از جنوب به شمال افغانستان در مدت ده سال خط آهن احداث شود. تمدید لین تلگراف و تلیفون بین مرکز و ولایات کشور زیر دست گرفته شد. ستیشن های برق در پغمان،  جلال آباد و کندهار زیر کار گرفته شدند. به کارخانه  های چرم گری، باروت سازی، کارخانه های  سمنت و تولید گوگرد انرژی برق داده شد؛ کارخانه های ترمیم موتر و پرزه سازی، صابون، عطریات، نختابی و پارچه بافی، نجاری و یخ سازی، پنبه و روغن کشی در کندهار،  مزارشریف و هرات تاسیس شدند. همچنان در این دوره قرار بود تا کارخانه ها و سرمایه گذاری های ذیل روی دست گرفته شوند:

       قندسازی، نساجی نخی و جیم، دکمه سازی، حفظ میوه، مسکه و پنیر سازی، آبکشی و تیل خاک کشی، پوسته هوایی بین المللی کابل و مزار با اتحاد جماهیر شوروی، ایران و ترکیه در برنامه دولت قرار گرفت؛  بند آب غازی و بند سراج غزنی تکمیل شد و بستن بند آب چمکنی و تکمیل نهر رزاق روی دست گرفته شد؛  به منظور انعقاد قراردادهایی معادن لاجورد بدخشان، نفت هرات و ایجاد یک کارخانه ذوب آهن و توسعه معادن آهن، زغال سنگ، گوگرد، سرب، ابرک، تباشیر، مرمر و گِل سفید برنامه های روی دست گرفته شد و دوخت لباس از تکه های ساخت کشور برای کارمندان دولت اجباری گردید.

      سیستم نوین مسکوکات در دوره ی امانی شکل گرفت و در اخیر این دوره پول کاغذی به وجود آمد. پایتخت توسط تلگراف با مراکز بزرگ بین المللی وصل شد. در عرصه ی صنایع، سیاست امان الله خان ادامه ی سیاست گذشته بود. این سیاست مبنی بر تاسیس کارخانه های عصری با سرمایه ی دولت بود. در دوره سلطنت شاه امان الله بخش خصوصی آمادگی های لازم برای سرمایه گذاری در عرصه صنایع را نداشت و از آنجائیکه کارخانه های دولت  بدون بررسی مواد خام و سنجش درآمد و مصارف خریداری شده بودند، به صورت مطلوب و موثر مورد بهره برداری قرار نگرفتند و سبب رشد چشمگیر تولید نشدند.

    امان الله خان تلاش ورزید تا صنایع ملی را در برابر صنایع خارجی تقویت کند و به این منظور  مستهلکین را وادار به مصرف  امتعه داخلی می کرد و سعی می ورزید تا به این صورت صنایع داخلی را تقویت کند و مارکیت وارداتی افغانستان را به مارکیت صادراتی و متکی بخود مبدل سازد.

5. سرمایه گذاری در دوره نادرخان:

درین دوره نه تنها که سرمایه گذاری رشد نکرد، بلکه ماشین های قلبه، درو،  تخم پاشی و گندم پاکی از میان  برده شد.ند همین گونه ماشین چوچه کشی و مراکز پیله وری هم از میان رفت. موسسات صنعتی پلانیزه دوره ی امانیه از قبیل کارخانه های صابون سازی، ترمیم موتر، کارنزرو، تیل کشی، دکمه سازی، نجاری، جراب و بنیان بافی، نخ تابی و پارچه بافی جبل السراج و کندهار گرچه به کار انداخته شدند، اما توسعه داده نشدند و بعد ها کارخانه های پوست دوزی،  چرمگری و گوگرد سازی را که مال دولت و ملی بود، به تاجران به فروش رسانیدند و کارخانه پشمینه بافی را به بخش خصوصی اجاره دادند. نادر خان در سال 1309 هجری خورشیدی یک شرکت سهامی با سرمایه دولتی 5 میلیون افغانی را ایجاد کرد. این شرکت سهامی بزودی به سرمایه خصوصی مبدل گردید و در سال 1312 هجری خورشیدی در قالب یک بانک خصوصی اما با عنوان بانک ملی  به عرضه ی خدمات بانکی آغاز کرد.

      باید در نظر داشت که در دوره ی امانی ایجاد مناسبات سرمایه داری در بطن نظام کهنه فیودالی سرعت بیشتر بخود گرفت. اما در دوره ی نادرخان ملاکین که با تاجران در ارتباط نزدیک بودند،  دارای امتیاز اقتصادی و سیاسی گردیده و به این صورت قشر فوقانی سرمایه ی تجاری در قدرت سیاسی کشور شریک و سهیم شد و این قشر کوشید تا صنایع داخلی در کشور رشد نکند و از اینرو اقتصاد مملکت بر تجارت با ممالک و بازار های جهانی سرمایه داری متکی باقی ماند و این روند مانع تحول سریع اقتصاد طبیعی به اقتصاد کالایی سرمایه داری گردید.



تاريخ : ۱۳٩۱/٦/٢۱ | ۳:٢۸ ‎ب.ظ | نویسنده : هادی | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.